در میان آثار ماندگار سینمای ایران، کمتر فیلمی را می‌توان پیدا کرد که مانند «رنگ خدا» تا این اندازه میان سادگی و عمق تعادل برقرار کرده باشد. فیلمی که در ظاهر داستان پسری نابینا و خانواده‌اش را روایت می‌کند، اما در لایه‌های زیرین خود به مفاهیمی چون ایمان، مسئولیت، عشق والدین، رنج، تقدیر و رابطه انسان با خدا می‌پردازد. مجید مجیدی پس از موفقیت جهانی «بچه‌های آسمان»، بار دیگر سراغ دنیای کودکان رفت؛ اما این بار روایتی تلخ‌تر، پخته‌تر و فلسفی‌تر خلق کرد که بسیاری از منتقدان آن را یکی از بهترین آثار کارنامه او و یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران در دهه هفتاد می‌دانند.
داستان فیلم درباره محمد، پسربچه‌ای نابیناست که پس از پایان سال تحصیلی از مدرسه ویژه نابینایان به روستای محل زندگی خود بازمی‌گردد. او عاشق طبیعت است؛ صدای پرندگان، حرکت باد میان درختان و لمس برگ‌ها برایش همان چیزی است که دیگران با چشم می‌بینند. اما پدرش هاشم، مردی که پس از مرگ همسرش قصد ازدواج مجدد دارد، نابینایی محمد را مانعی برای آینده خود می‌بیند. همین تضاد میان نگاه پسر و پدر، موتور اصلی روایت را شکل می‌دهد؛ تقابلی میان کسی که جهان را با دل می‌بیند و کسی که با وجود داشتن چشم، حقیقت را نمی‌بیند.
یکی از مهم‌ترین دلایل ماندگاری «رنگ خدا»، شخصیت‌پردازی پیچیده هاشم است. مجید مجیدی به‌سادگی او را به یک شخصیت منفی تبدیل نمی‌کند. هاشم انسانی ضعیف، ترسیده و گرفتار قضاوت‌های اجتماعی است. او فرزندش را دوست دارد، اما این عشق زیر لایه‌هایی از شرم، ترس و خودخواهی پنهان شده است. حسین محجوب در این نقش یکی از بهترین بازی‌های دوران حرفه‌ای خود را ارائه می‌دهد؛ بازی‌ای که بدون اغراق، کشمکش درونی مردی گرفتار میان وجدان و خواسته‌های شخصی را به تصویر می‌کشد. در مقابل، محسن رمضانی در نقش محمد حضوری خیره‌کننده دارد؛ کودک نابینایی که با معصومیت و صداقت خود قلب مخاطب را تسخیر می‌کند.
فیلم از همان دقایق ابتدایی نشان می‌دهد که قرار نیست صرفا درباره نابینایی باشد. محمد برخلاف تصور رایج، قربانی داستان نیست. او از بسیاری از شخصیت‌های اطرافش آگاه‌تر و حساس‌تر است. سکانس‌هایی که او با نوک انگشتانش تنه درختان را لمس می‌کند یا صدای پرندگان را دنبال می‌کند، به زیبایی نشان می‌دهند که فیلم نابینایی را به عنوان نقص تعریف نمی‌کند. در واقع مجید مجیدی بارها این پرسش را مطرح می‌کند که چه کسی واقعا نابیناست؛ محمد یا کسانی که زیبایی و حقیقت را نمی‌بینند؟ اگر «بچه‌های آسمان» درباره فقر اقتصادی بود، «رنگ خدا» بیشتر به فقر عاطفی و معنوی می‌پردازد. هاشم در طول فیلم تلاش می‌کند از مسئولیت خود فرار کند و محمد را به کارگاه نجاری بسپارد تا از حضور او فاصله بگیرد. این تصمیم نه فقط یک انتخاب خانوادگی، بلکه نمادی از فرار انسان از مسئولیت‌های اخلاقی خود است. فیلم به تدریج نشان می‌دهد که هر تلاشی برای نادیده گرفتن حقیقت، هزینه‌ای سنگین به همراه دارد.
یکی از درخشان‌ترین جنبه‌های اثر، استفاده از طبیعت است. جنگل‌های شمال، رودخانه‌ها، باران، نور خورشید و صدای پرندگان صرفا عناصر تزئینی نیستند. طبیعت در «رنگ خدا» به یک شخصیت مستقل تبدیل می‌شود. دوربین محمد داودی بارها روی جزئیات کوچک مکث می‌کند؛ برگی که روی آب شناور است، گنجشکی که آواز می‌خواند یا نسیمی که علف‌ها را تکان می‌دهد. این تصاویر در کنار موسیقی آرام و تاثیرگذار فیلم، فضایی شاعرانه خلق می‌کنند که کمتر در سینمای ایران نمونه‌ای مشابه برای آن پیدا می‌شود. از سوی دیگر، فیلم به شکلی ظریف مفاهیم دینی و عرفانی را وارد روایت می‌کند. برخلاف بسیاری از آثار شعاری، مجید مجیدی هیچ‌گاه مستقیم موعظه نمی‌کند. ایمان در «رنگ خدا» از دل رفتار شخصیت‌ها و ارتباط آن‌ها با طبیعت شکل می‌گیرد. محمد بارها درباره خدا حرف می‌زند و تلاش می‌کند او را از طریق لمس جهان پیرامونش پیدا کند. این نگاه کودکانه و خالصانه به ایمان، یکی از دلایل تاثیرگذاری فیلم است. اثر به جای ارائه پاسخ‌های قطعی، مخاطب را به تأمل درباره معنای دیدن، شناختن و باور داشتن دعوت می‌کند.
ریتم آرام فیلم ممکن است برای بخشی از مخاطبان امروزی که به روایت‌های سریع و پرحادثه عادت کرده‌اند، کند به نظر برسد. اما همین آرامش بخشی از هویت اثر است. مجید مجیدی زمان کافی در اختیار شخصیت‌ها و فضا قرار می‌دهد تا مخاطب بتواند با آن‌ها زندگی کند. نتیجه این رویکرد، فیلمی است که تاثیرش نه از طریق شوک‌های ناگهانی، بلکه به واسطه انباشت تدریجی احساسات شکل می‌گیرد.
پایان‌بندی «رنگ خدا» همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین و ماندگارترین پایان‌های سینمای ایران محسوب می‌شود. سکانسی که سال‌هاست میان منتقدان و مخاطبان درباره معنا و تفسیر آن گفتگو می‌شود. مجید مجیدی در این بخش نیز مانند کل فیلم، میان واقعیت و معنویت حرکت می‌کند و نتیجه را به برداشت مخاطب واگذار می‌کند. همین ابهام شاعرانه باعث شده پایان فیلم حتی پس از گذشت سال‌ها همچنان در ذهن تماشاگر باقی بماند.
امروز و پس از گذشت بیش از دو دهه از اکران، «رنگ خدا» همچنان یکی از مهم‌ترین آثار تاریخ سینمای ایران به شمار می‌رود. فیلمی که بدون تکیه بر ستاره‌های مشهور، جلوه‌های ویژه یا داستانی پیچیده، توانست با صداقت و انسانیت خود مخاطبان سراسر جهان را تحت تاثیر قرار دهد. این اثر نمونه‌ای کم‌نظیر از سینمایی است که از دل فرهنگ ایرانی برمی‌آید اما مفاهیمش جهانی است؛ فیلمی درباره دیدن، درک کردن و دوست داشتن، حتی زمانی که جهان تاریک به نظر می‌رسد.
عوامل فیلم «رنگ خدا»:
- کارگردان: مجید مجیدی
- نویسنده: مجید مجیدی
- بازیگران: حسین محجوب، محسن رمضانی، سلامه فیضی، فرحناز سفری، محمد رحمانی
- تهیه‌کننده: مجید مجیدی