فیلم «آباجان» از آن دسته آثاری است که بیش از آن‌که بخواهد با پیچش‌های داستانی یا اتفاقات شوکه‌کننده مخاطب را غافلگیر کند، تلاش می‌کند او را به دل یک دوره تاریخی ببرد؛ دوره‌ای که برای بسیاری از ایرانی‌ها سرشار از خاطره، اضطراب و در عین حال همبستگی خانوادگی بوده است. هاتف علیمردانی پس از تجربه موفق «کوچه بی‌نام» و «هفت ماهگی»، در این اثر به سراغ فضایی رفت که ریشه‌های فرهنگی و جغرافیایی پررنگ‌تری دارد و داستان خود را در شهر زنجان و در بستر سال‌های جنگ روایت می‌کند.
در مرکز روایت، شخصیتی قرار دارد که همه او را «آباجان» صدا می‌کنند؛ زنی که نه فقط مادر یک خانواده، بلکه تکیه‌گاه عاطفی اطرافیانش است. فیلم از همان ابتدا تلاش می‌کند این شخصیت را به عنوان محور اصلی خانه معرفی کند؛ کسی که در میان نگرانی‌های ناشی از جنگ، کمبودها و فشارهای اجتماعی دهه شصت، همچنان سعی می‌کند خانواده را کنار هم نگه دارد. این نگاه باعث می‌شود «آباجان» بیش از آن‌که یک فیلم جنگی باشد، به یک درام خانوادگی تبدیل شود؛ درامی که تأثیر جنگ را از زاویه زندگی روزمره مردم عادی نشان می‌دهد.
یکی از مهم‌ترین نقاط قوت اثر، فضاسازی آن است. علیمردانی تلاش کرده زنجان دهه شصت را نه به شکل یک دکور تاریخی، بلکه به عنوان بخشی زنده از روایت بازسازی کند. کوچه‌ها، خانه‌ها، پوشش شخصیت‌ها و حتی نوع روابط میان اعضای خانواده، همگی در خدمت خلق حسی نوستالژیک قرار گرفته‌اند. برای مخاطبانی که آن سال‌ها را تجربه کرده‌اند، بسیاری از جزئیات فیلم یادآور خاطرات شخصی است و برای نسل جوان‌تر، پنجره‌ای به زندگی مردمی محسوب می‌شود که در سایه جنگ روزگار می‌گذراندند.
حضور بازیگرانی مانند فاطمه معتمدآریا، سعید آقاخانی، حمیدرضا آذرنگ و شبنم مقدمی از مهم‌ترین سرمایه‌های فیلم است. فاطمه معتمدآریا در نقش آباجان شخصیتی را خلق می‌کند که در عین مهربانی، اقتدار خاصی دارد. او بدون اغراق‌های رایج در نقش‌های مادرانه، تصویری باورپذیر از زنی ارائه می‌دهد که بار مشکلات خانواده را بر دوش می‌کشد. شبنم مقدمی و حمیدرضا آذرنگ نیز در تکمیل فضای خانوادگی فیلم نقش مهمی دارند و روابط میان شخصیت‌ها را ملموس‌تر می‌کنند.
با این حال، «آباجان» اثری نیست که همه منتقدان را به یک اندازه راضی کرده باشد. برخی معتقد بودند فیلم در نیمه دوم بیش از حد به احساسات تکیه می‌کند و در بعضی لحظات ریتم روایت کند می‌شود. همچنین شخصیت‌های فرعی ظرفیت بیشتری برای پرداخت داشتند و گاهی زیر سایه شخصیت اصلی قرار می‌گیرند. اما حتی این ضعف‌ها نیز باعث نمی‌شود ارزش اصلی فیلم که همان ثبت یک برش انسانی از زندگی مردم در سال‌های جنگ است، از بین برود.
آنچه «آباجان» را از بسیاری آثار مشابه متمایز می‌کند، نگاه انسانی آن به مفهوم خانواده است. فیلم تلاش نمی‌کند قهرمانان بزرگ بسازد یا روایت‌های حماسی ارائه دهد. در عوض، روی آدم‌هایی تمرکز می‌کند که در سکوت و دور از میدان‌های نبرد، با ترس‌ها، دلتنگی‌ها و امیدهای خود زندگی می‌کنند. همین رویکرد باعث شده اثر در بهترین لحظاتش صمیمی و تاثیرگذار باشد.
برای مخاطبانی که آثاری مانند «شیار ۱۴۳»، «بوسیدن روی ماه» یا برخی درام‌های خانوادگی دهه شصتی را دوست دارند، «آباجان» می‌تواند تجربه‌ای ارزشمند باشد. این فیلم بیش از هر چیز ادای احترامی است به زنانی که در سال‌های دشوار جنگ، ستون خانواده‌های خود بودند و کمتر نامی از آن‌ها در روایت‌های رسمی به میان آمده است.
عوامل فیلم «آباجان»:
- کارگردان: هاتف علیمردانی
- نویسنده: هاتف علیمردانی
- بازیگران: سعید آقاخانی، حمیدرضا آذرنگ، شبنم مقدمی، محمود نظرعلیان، محمدرضا غفاری، فاطمه معتمدآریا
- تهیه‌کننده: هاتف علیمردانی