پوران درخشنده در طول چهار دهه فعالیت سینمایی خود، همواره به سراغ موضوعاتی رفته که ریشه در مسائل واقعی جامعه دارند؛ از آسیب‌های اجتماعی گرفته تا بحران‌های خانوادگی و زخم‌هایی که معمولاً کمتر دیده می‌شوند. فیلم «زیر سقف دودی» نیز ادامه همین مسیر است؛ اثری که این‌بار به جای پرداختن به یک بحران آشکار، سراغ یکی از خاموش‌ترین و پیچیده‌ترین آسیب‌های زندگی مشترک می‌رود: طلاق عاطفی. این فیلم که در سال ۱۳۹۵ ساخته شد، داستان خانواده‌ای را روایت می‌کند که از بیرون، زندگی‌ای عادی و حتی موفق به نظر می‌رسند، اما در فضای خصوصی خانه، رابطه میان اعضای خانواده به‌تدریج از هم گسسته شده است. «زیر سقف دودی» درباره لحظه‌ای نیست که یک خانواده از هم می‌پاشد؛ درباره سال‌هایی است که آدم‌ها کنار هم می‌مانند اما دیگر واقعاً با هم زندگی نمی‌کنند.
داستان حول شخصیت شیرین با بازی مریلا زارعی می‌چرخد؛ زنی که تلاش می‌کند دوباره ارتباط از دست‌رفته خود را با همسر و فرزندش پیدا کند. او در ظاهر در یک زندگی خانوادگی معمولی حضور دارد، اما به‌تدریج متوجه می‌شود فاصله‌ای عمیق میان او و نزدیک‌ترین آدم‌های زندگی‌اش شکل گرفته است؛ فاصله‌ای که با گذشت زمان، تبدیل به بحرانی جدی می‌شود. در طرف دیگر، بهرام با بازی فرهاد اصلانی قرار دارد؛ مردی که گرفتار روزمرگی، فاصله عاطفی و انتخاب‌هایی شده که آرام‌آرام زندگی مشترکش را تحت تأثیر قرار داده‌اند. رابطه میان شیرین و بهرام، تصویر یک دعوای آشکار و پرسر و صدا نیست؛ بلکه نمایش یک خاموشی تدریجی است. همان نقطه‌ای که دو نفر دیگر برای شنیدن یکدیگر تلاش نمی‌کنند و تنها در کنار هم حضور فیزیکی دارند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «زیر سقف دودی» این است که پوران درخشنده بحران خانواده را به یک اتفاق ناگهانی محدود نمی‌کند. او نشان می‌دهد فروپاشی روابط معمولاً یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد؛ مجموعه‌ای از بی‌توجهی‌ها، سکوت‌ها، حرف‌های نگفته و فاصله‌های کوچک هستند که در نهایت یک دیوار بزرگ میان آدم‌ها ایجاد می‌کنند. فیلم از این نظر به یکی از دغدغه‌های همیشگی سینمای درخشنده نزدیک می‌شود: پرداختن به مشکلاتی که در ظاهر دیده نمی‌شوند اما اثر عمیقی بر زندگی انسان‌ها دارند. «زیر سقف دودی» درباره خیانت، تنهایی، نیاز به دیده شدن و بحران ارتباط میان اعضای خانواده است؛ موضوعاتی که در جامعه امروز، بیش از گذشته قابل لمس هستند.
شخصیت شیرین، مهم‌ترین نقطه قوت فیلم است. او زنی نیست که صرفاً قربانی شرایط باشد؛ بلکه انسانی است که تلاش می‌کند جایگاه خود را در خانواده دوباره پیدا کند. مریلا زارعی با بازی احساسی خود، زنی را خلق می‌کند که هم‌زمان هم آسیب‌پذیر است و هم تلاش می‌کند قدرتمند بماند. نگاه‌ها، سکوت‌ها و واکنش‌های کوچک او، بخش زیادی از احساسات شخصیت را منتقل می‌کنند. مریلا زارعی برای این نقش موفق شد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن جشنواره فیلم فجر را دریافت کند؛ جایزه‌ای که نشان‌دهنده اهمیت این نقش در کارنامه اوست. فرهاد اصلانی نیز در نقش بهرام، تصویری چندوجهی از مردی ارائه می‌دهد که نمی‌توان به‌سادگی درباره او قضاوت کرد. او نه یک شخصیت منفی کلیشه‌ای است و نه فردی کاملاً بی‌تقصیر. بازی اصلانی باعث می‌شود مخاطب با انسانی روبه‌رو شود که خودش نیز درگیر ضعف‌ها، انتخاب‌ها و محدودیت‌های شخصی است.
در کنار این دو، حضور بازیگرانی مانند بهنوش طباطبایی، لاله مرزبان، ابوالفضل میری، آزیتا حاجیان، مریم بوبانی، هوشنگ توکلی و دیگر بازیگران، به گسترده‌تر شدن فضای خانوادگی فیلم کمک می‌کند. هر شخصیت بخشی از روابط پیچیده این خانواده را نمایندگی می‌کند و به کامل شدن تصویر کلی اثر کمک می‌کند.
از نظر کارگردانی، پوران درخشنده تلاش کرده با دور شدن از اغراق‌های ملودراماتیک، فضایی نزدیک به زندگی واقعی خلق کند. «زیر سقف دودی» فیلم حادثه‌های بزرگ نیست؛ فیلم لحظه‌های کوچک است. نگاه‌هایی که رد می‌شوند، حرف‌هایی که گفته نمی‌شوند و سکوت‌هایی که گاهی از یک مشاجره شدید، دردناک‌تر هستند. فیلم‌برداری مسعود سلامی نیز در خدمت همین فضای واقع‌گرایانه قرار دارد. قاب‌های داخلی خانه، فاصله میان شخصیت‌ها را به تصویر می‌کشند و فضای خانه به‌تدریج از یک مکان امن، به محلی برای تنهایی و بیگانگی تبدیل می‌شود. موسیقی کارن همایونفر نیز با حال‌وهوای احساسی فیلم هماهنگ است و بدون آنکه بیش از حد بر احساسات مخاطب تأکید کند، به فضای تلخ و درونی اثر کمک می‌کند. تدوین هایده صفی‌یاری نیز ریتم آرام فیلم را حفظ می‌کند و اجازه می‌دهد بحران شخصیت‌ها به‌تدریج شکل بگیرد.
یکی از نکات قابل توجه درباره «زیر سقف دودی»، انتخاب موضوع طلاق عاطفی است؛ موضوعی که برخلاف طلاق رسمی، نشانه مشخصی ندارد. در این نوع فروپاشی، آدم‌ها ممکن است سال‌ها کنار هم زندگی کنند اما احساس کنند هیچ ارتباط واقعی میانشان باقی نمانده است. فیلم تلاش می‌کند این وضعیت پیچیده را به زبان سینما تبدیل کند. البته «زیر سقف دودی» مانند بسیاری از آثار اجتماعی پوران درخشنده، گاهی بیش از اندازه به پیام اصلی خود نزدیک می‌شود. برخی موقعیت‌ها و دیالوگ‌ها می‌توانستند ظریف‌تر باشند تا مخاطب بیشتر کشف کند و کمتر با مفهوم مورد نظر فیلم هدایت شود. با این حال، اهمیت موضوع و بازی‌های قدرتمند، باعث می‌شود اثر همچنان ارزش تماشا داشته باشد.
در نهایت، «زیر سقف دودی» فیلمی درباره خانواده‌ای نیست که ناگهان نابود شده باشد؛ درباره خانواده‌ای است که پیش از فروپاشی، نشانه‌های زیادی از بحران را نادیده گرفته است. فیلم یادآوری می‌کند که گاهی خطرناک‌ترین فاصله‌ها، کیلومترها دوری نیستند؛ فاصله‌ای هستند که میان دو نفر زیر یک سقف شکل می‌گیرد. پوران درخشنده در این اثر بار دیگر سراغ یکی از دردهای پنهان جامعه رفته و تلاش کرده صدای آدم‌هایی باشد که در میان زندگی روزمره، آرام‌آرام از یکدیگر دور می‌شوند. «زیر سقف دودی» شاید فیلمی تلخ باشد، اما تلخی آن از جنس واقعیت است؛ واقعیتی که بسیاری از خانواده‌ها ممکن است آن را تجربه کرده باشند.
عوامل فیلم «زیر سقف دودی»:
- کارگردان: پوران درخشنده
- نویسنده: پوران درخشنده
- بازیگران: فرهاد اصلانی، مریلا زارعی، بهنوش طباطبایی، شهرام حقیقت‌دوست، سیدحسام نواب‌صفوی، هوشنگ توکلی
- تهیه‌کننده: پوران درخشنده