در سال‌هایی که بخش قابل توجهی از سینمای اجتماعی ایران به سراغ بحران‌های اقتصادی، شکاف‌های طبقاتی یا آسیب‌های اجتماعی آشکار رفته بود، «گورکن» مسیر متفاوتی را انتخاب کرد. کاظم ملایی در دومین فیلم بلند خود، به جای تمرکز بر معضلات بیرونی، سراغ فروپاشی درونی یک انسان می‌رود؛ فروپاشی آرام و تدریجی زنی که تصور می‌کند با پایان دادن به یک زندگی مشترک می‌تواند فصل تازه‌ای را آغاز کند، اما خیلی زود متوجه می‌شود برخی گره‌ها با جدایی باز نمی‌شوند.
فیلم با ایده‌ای جذاب آغاز می‌شود؛ سودابه، زنی میانسال که پس از سال‌ها زندگی مشترک تصمیم گرفته از همسرش جدا شود، برای جشن گرفتن طلاق خود مهمانی ترتیب می‌دهد. همین موقعیت غیرمعمول از همان ابتدا کنجکاوی مخاطب را برمی‌انگیزد. در سینمای ایران کمتر پیش آمده که طلاق نه به عنوان پایان تراژیک یک رابطه، بلکه به عنوان نقطه شروع روایت مطرح شود. اما ملایی از این موقعیت صرفا برای شوکه کردن مخاطب استفاده نمی‌کند. جشن طلاق در «گورکن» بیشتر شبیه دری است که به دنیایی از ترس‌ها، ناامیدی‌ها و حسرت‌های پنهان باز می‌شود. بخش مهمی از موفقیت فیلم به شخصیت‌پردازی سودابه بازمی‌گردد. او نه یک قربانی مطلق است و نه قهرمانی بی‌نقص. زنی است که سال‌ها برای رسیدن به استقلال تلاش کرده اما حالا در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از زندگی، با سوال‌هایی روبه‌رو می‌شود که پاسخی برای آن‌ها ندارد. فیلم به تدریج نشان می‌دهد تصمیم‌هایی که در ظاهر منطقی و قطعی به نظر می‌رسند، در عمل چقدر می‌توانند پیچیده و دردناک باشند. همین نگاه چندلایه باعث می‌شود سودابه به یکی از ملموس‌ترین شخصیت‌های زن سینمای اجتماعی سال‌های اخیر تبدیل شود.
ویشکا آسایش در یکی از بهترین نقش‌آفرینی‌های کارنامه خود ظاهر می‌شود. او بار اصلی فیلم را بر دوش می‌کشد و موفق می‌شود طیف گسترده‌ای از احساسات متناقض را به تصویر بکشد؛ از اعتمادبه‌نفس و سرسختی گرفته تا اضطراب، خشم، آسیب‌پذیری و تنهایی. آسایش در این نقش به شکلی بازی می‌کند که مخاطب حتی در لحظاتی که با تصمیم‌های شخصیت موافق نیست، همچنان او را درک می‌کند. این کیفیتی است که هر بازیگری به راحتی به آن دست پیدا نمی‌کند. در کنار او، حضور حسن معجونی به فیلم عمق بیشتری می‌بخشد. رابطه میان شخصیت‌های اصلی فیلم بر پایه دیالوگ‌های پرتنش و سکوت‌های معنادار شکل می‌گیرد. ملایی به خوبی می‌داند که بسیاری از بحران‌های عاطفی نه در فریادها، بلکه در جمله‌های نیمه‌کاره و نگاه‌های طولانی پنهان شده‌اند. به همین دلیل بخش مهمی از تاثیرگذاری «گورکن» از دل جزئیات بیرون می‌آید؛ جزئیاتی که به تدریج تصویر کامل‌تری از روابط شخصیت‌ها ارائه می‌دهند.
یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های فیلم، لحن آن است. «گورکن» نه یک ملودرام تلخ و اشک‌انگیز است و نه یک کمدی اجتماعی. اثر در مرز میان این دو حرکت می‌کند و گاهی با موقعیت‌هایی طعنه‌آمیز، تلخی روایت را قابل تحمل‌تر می‌سازد. جشن طلاقی که قرار بود نماد آزادی باشد، کم‌کم به صحنه آشکار شدن تناقض‌ها و شکست‌های پنهان تبدیل می‌شود. همین تضاد میان ظاهر شاد موقعیت و حقیقت تلخ زیر آن، به فیلم هویت ویژه‌ای داده است. کاظم ملایی مانند «کوپال» علاقه زیادی به کندوکاو روانی شخصیت‌ها نشان می‌دهد. اما این بار به جای قرار دادن قهرمان در محیطی ایزوله، او را در میان خانواده، دوستان و روابط اجتماعی قرار می‌دهد. نتیجه این تغییر، فیلمی است که هم از نظر روان‌شناختی قابل تامل است و هم از منظر اجتماعی حرف‌هایی برای گفتن دارد. «گورکن» درباره نسلی است که بخش مهمی از عمر خود را صرف ساختن زندگی کرده و حالا در میانسالی با این پرسش روبه‌رو شده که آیا همه آن تلاش‌ها واقعا به خوشبختی منجر شده‌اند یا نه.
فضاسازی فیلم نیز در خدمت همین نگاه قرار دارد. برخلاف بسیاری از درام‌های شهری که از شلوغی و هیاهوی شهر برای ایجاد تنش استفاده می‌کنند، «گورکن» بیشتر روی فضاهای شخصی و روابط نزدیک متمرکز است. خانه، مهمانی، جمع‌های خانوادگی و گفت‌وگوهای دونفره به مهم‌ترین میدان‌های نبرد شخصیت‌ها تبدیل می‌شوند. این انتخاب باعث شده بحران‌های داستان ملموس‌تر و انسانی‌تر به نظر برسند.
آن‌چه «گورکن» را ماندگار می‌کند، نگاه صادقانه‌اش به مفهوم تنهایی است. فیلم نشان می‌دهد که گاهی پایان یک رابطه، پایان مشکلات نیست؛ بلکه آغاز مواجهه‌ای دشوارتر با خودِ انسان است. سودابه در طول داستان بیش از آن‌که با دیگران بجنگد، با تصویری که از زندگی ایده‌آل خود ساخته مبارزه می‌کند. همین نبرد درونی است که «گورکن» را از یک درام خانوادگی ساده فراتر می‌برد و به اثری درباره هویت، گذر زمان و ترس از آینده تبدیل می‌کند.
برای مخاطبانی که از آثاری مانند «عرق سرد» و «مجبوریم» یا درام‌های شخصیت‌محور سینمای ایران لذت می‌برند، «گورکن» تجربه‌ای ارزشمند خواهد بود. فیلمی که بدون هیاهو و شعار، به سراغ زخم‌هایی می‌رود که بسیاری از انسان‌ها در سکوت با آن‌ها زندگی می‌کنند.
فیلم «گورکن» را بدون تهیه اشتراک، از روبیکا تماشا کنید.
عوامل فیلم «گورکن»:
- کارگردان: کاظم ملایی
- نویسنده: کاظم ملایی
- بازیگران: مهدی حسینی‌نیا، سیاوش چراغی‌پور، گوهر خیراندیش، ویشکا آسایش، حسن معجونی، مهراوه شریفی‌نیا، رضا بهبودی، بهنوش بختیاری، حمیدرضا محمدی، محمود نظرعلیان، یدالله شادمانی