فیلم «هیهات» یک اثر اپیزودیک در سینمای ایران است که با مشارکت چهار کارگردان ساخته شده و هر اپیزود آن روایتی مستقل اما هم‌سو با یک مضمون مرکزی را دنبال می‌کند؛ مضمونی که حول جنگ، ایمان، انسان و تصمیم‌های دشوار در شرایط بحرانی شکل می‌گیرد. این فیلم به کارگردانی محمدهادی ناییجی، دانش اقباشاوی و هادی مقدم‌دوست (در کنار دیگر بخش‌های پروژه) تلاش می‌کند جنگ را نه صرفاً به‌عنوان یک رویداد تاریخی، بلکه به‌عنوان یک وضعیت انسانی و اخلاقی بازخوانی کند.
«هیهات» از همان ابتدا خود را از روایت‌های خطی و یکدست جنگی جدا می‌کند. به جای یک داستان واحد، با چهار اپیزود روبه‌رو هستیم که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به مفهوم درگیری، انتخاب و باور نگاه می‌کنند. این ساختار چندروایتی باعث می‌شود فیلم بیش از آنکه یک روایت جنگی کلاسیک باشد، به مجموعه‌ای از نگاه‌ها و تجربه‌های انسانی نزدیک شود.
در یکی از اپیزودها، فیلم به سراغ رزمندگانی می‌رود که در دل میدان جنگ با تصمیم‌هایی مواجه می‌شوند که مرز میان وظیفه و انسانیت را مخدوش می‌کند. در اپیزودی دیگر، نگاه از خط مقدم فاصله می‌گیرد و به پشت جبهه یا پیامدهای انسانی جنگ نزدیک می‌شود؛ جایی که خانواده‌ها، انتظار و فقدان، بخشی از واقعیت روزمره زندگی شده‌اند. همین تنوع زاویه دید باعث می‌شود جنگ در «هیهات» یک مفهوم تک‌بعدی نباشد.
وجه مشترک تمام اپیزودها، پرسش از «انتخاب» است. شخصیت‌ها در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرند که پاسخ درست و غلط مطلق وجود ندارد. هر تصمیم، هم‌زمان حامل نجات و آسیب است. این وضعیت اخلاقی پیچیده، یکی از مهم‌ترین لایه‌های فیلم را شکل می‌دهد و آن را از بسیاری آثار صرفاً روایی جنگی متمایز می‌کند. از نظر لحن، هر اپیزود جهان مستقل خود را دارد. برخی بخش‌ها به سمت درام انسانی و احساسی نزدیک می‌شوند و برخی دیگر حال‌وهوایی تلخ‌تر و واقع‌گرایانه‌تر دارند. این تفاوت لحن‌ها اگرچه گاهی باعث نوسان در انسجام کلی اثر می‌شود، اما در عین حال به فیلم اجازه می‌دهد طیف گسترده‌تری از تجربه‌های انسانی در جنگ را به تصویر بکشد.
در لایه معنایی، «هیهات» بیش از آنکه درباره خود جنگ باشد، درباره انسان در مواجهه با جنگ است. فیلم تلاش می‌کند نشان دهد چگونه شرایط بحرانی می‌تواند ارزش‌ها، باورها و حتی تعریف انسان از خودش را تغییر دهد. در این میان، ایمان و تردید دو نیروی دائماً در حال کشمکش هستند؛ نیروهایی که در هر اپیزود به شکلی متفاوت خود را نشان می‌دهند. یکی از ویژگی‌های قابل توجه فیلم، پرهیز از قهرمان‌سازی یک‌بعدی است. شخصیت‌ها نه کاملاً اسطوره‌ای هستند و نه کاملاً معمولی؛ بلکه در مرزی میان این دو قرار دارند. این نگاه باعث می‌شود مخاطب به جای فاصله گرفتن، با آن‌ها درگیر شود و موقعیت‌هایشان را از منظر انسانی تجربه کند.
از نظر فضاسازی، «هیهات» تلاش می‌کند تصویری واقع‌گرایانه از محیط‌های جنگی و پساجنگ ارائه دهد. استفاده از لوکیشن‌های طبیعی، طراحی صحنه‌های ساده اما مؤثر و تمرکز بر جزئیات رفتاری شخصیت‌ها، به ایجاد حس باورپذیری کمک می‌کند. در بسیاری از لحظات، فیلم به جای تکیه بر جلوه‌های نمایشی، بر سکوت‌ها و واکنش‌های انسانی تمرکز دارد. در بخش بازیگری، حضور بازیگران مختلف در هر اپیزود باعث ایجاد تنوع اجرایی شده است. هر بخش با ترکیب متفاوتی از بازیگران همراه است و همین موضوع به هر اپیزود هویت مستقل خود را می‌دهد. بازی‌ها عمدتاً در خدمت فضای واقع‌گرایانه و کم‌اغراق فیلم هستند و تلاش می‌کنند احساسات را به شکل کنترل‌شده منتقل کنند.
در کنار نقاط قوت، ساختار اپیزودیک فیلم گاهی باعث می‌شود انسجام کلی اثر تحت تأثیر قرار بگیرد. برخی اپیزودها از نظر پرداخت شخصیت و روایت قوی‌تر هستند و برخی دیگر کمتر فرصت توسعه کامل دارند. با این حال، ایده کلی فیلم یعنی ارائه چند نگاه متفاوت به یک مفهوم واحد، همچنان در مرکز تجربه مخاطب باقی می‌ماند.
در نهایت، «هیهات» را می‌توان تلاشی برای بازتعریف سینمای جنگ در قالبی چندروایتی دانست؛ اثری که به جای ارائه یک روایت واحد و قطعی، مجموعه‌ای از تجربه‌ها و پرسش‌ها را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. فیلم یادآوری می‌کند که جنگ فقط در میدان اتفاق نمی‌افتد؛ بلکه در تصمیم‌ها، باورها و وجدان انسان‌ها ادامه پیدا می‌کند.
فیلم «هیهات» را بدون تهیه اشتراک، از روبیکا تماشا کنید.
عوامل فیلم «هیهات»:
- کارگردان: محمدهادی ناییجی، دانش اقباشاوی، هادی مقدم‌دوست
- نویسنده: روح‌الله حجازی
- بازیگران: حامد بهداد، مینا ساداتی، حمید فرخ‌نژاد، بابک حمیدیان، خسرو شهراز، بهاران بنی‌احمدی، فاطمه مرتاضی