در سالهایی که بخش بزرگی از سینمای ایران میان کمدیهای تجاری و درامهای اجتماعی در نوسان بود، «گرگبازی» با انتخاب مسیری متفاوت، تلاش کرد به قلمرو تریلرهای روانشناختی و معمایی نزدیک شود. عباس نظامدوست در نخستین فیلم بلند سینمایی خود، به جای روایت یک داستان پرحادثه، موقعیتی خلق میکند که تنش آن نه از تعقیب و گریز یا خشونت، بلکه از شک، بیاعتمادی و فروپاشی روابط میان شخصیتها شکل میگیرد. نتیجه، اثری است که بیش از هر چیز، مخاطب را وارد یک بازی ذهنی میکند؛ بازیای که قوانینش مدام تغییر میکنند.
داستان فیلم درباره گروهی از دوستان است که برای گذراندن شبی متفاوت، در ویلایی جمع میشوند. فضای صمیمی، شوخیهای دوستانه و خاطرات مشترک، در ابتدا تصویری آشنا از یک دورهمی معمولی میسازد، اما همه چیز با پیشنهاد انجام یک بازی گروهی تغییر میکند. بازیای که قرار بود تنها وسیلهای برای سرگرمی باشد، آرامآرام به بستری برای آشکار شدن سوءظنها، ترسها، رازهای پنهان و اختلافهایی تبدیل میشود که سالها زیر ظاهر دوستی پنهان مانده بودند. ایده مرکزی فیلم، الهامگرفته از بازی مشهور «مافیا» یا همان گرگبازی است، اما عباس نظامدوست تلاش میکند این مفهوم را از قالب یک بازی رومیزی فراتر ببرد. در «گرگبازی»، گرگ بودن یا نبودن دیگر فقط بخشی از قوانین بازی نیست؛ بلکه به استعارهای از روابط انسانی تبدیل میشود. شخصیتها بهتدریج درمییابند که تشخیص حقیقت، بسیار دشوارتر از چیزی است که تصور میکردند و گاهی بزرگترین تهدید، نه یک غریبه، بلکه نزدیکترین دوست است.
بزرگترین نقطه قوت فیلم، فضاسازی آن است. روایت تقریباً در یک لوکیشن محدود جریان دارد و همین محدودیت، به افزایش حس خفگی و اضطراب کمک میکند. هرچه زمان میگذرد، دیوارهای ویلا تنگتر به نظر میرسند و شخصیتها بیش از پیش در دام سوءظنهای خود گرفتار میشوند. فیلم از همین فضای بسته، برای خلق تعلیقی استفاده میکند که بیشتر روانی است تا فیزیکی. فیلمنامه بهجای ارائه پاسخهای سریع، مخاطب را مدام میان احتمالهای مختلف سرگردان نگه میدارد. هر شخصیت، انگیزههایی دارد که میتواند او را به مظنون اصلی تبدیل کند و هر گفتوگو، برداشت قبلی مخاطب را تغییر میدهد. این بازی مداوم با انتظارهای تماشاگر، مهمترین عامل جذابیت روایت است.
یکی از ویژگیهای قابل توجه «گرگبازی»، تلاش آن برای بررسی مفهوم اعتماد است. فیلم نشان میدهد روابطی که سالها بر پایه دوستی شکل گرفتهاند، تا چه اندازه میتوانند در مواجهه با ترس و بحران، شکننده باشند. کافی است بذر کوچکی از تردید کاشته شود تا همه چیز، از خاطرات مشترک گرفته تا اعتماد میان آدمها، زیر سؤال برود.
گروه بازیگران فیلم نیز در شکلگیری این فضای پرتنش نقش مهمی دارند. حضور بازیگرانی مانند هانیه توسلی، علی مصفا، سعید چنگیزیان، سهیلا گلستانی، قاسم فرمانبردار، محمدرضا مالکی، منوچهر زندهدل، ژرژ پطرسی، امیرحسین قدسی، احسان گودرزی و دیگر اعضای گروه، باعث میشود هر شخصیت هویت مستقلی پیدا کند و صرفاً ابزاری برای پیشبرد معما نباشد. بازیها اغلب بر پایه کنترل احساسات، نگاهها و سکوتهای معنادار شکل گرفتهاند؛ انتخابی که با فضای روانشناختی فیلم هماهنگی دارد.
عباس نظامدوست در مقام کارگردان، تلاش کرده از الگوهای متداول تریلرهای هالیوودی فاصله بگیرد و تعلیق را از دل روابط انسانی استخراج کند. او بهجای نمایش مداوم حادثه، اجازه میدهد اضطراب از گفتوگوها، سکوتها و تغییر رفتار شخصیتها شکل بگیرد. این رویکرد شاید برای مخاطبانی که انتظار ریتمی بسیار تند دارند، متفاوت باشد، اما برای علاقهمندان به تریلرهای شخصیتمحور، تجربهای قابل توجه است. فیلمبرداری نیز در خدمت همین جهان قرار دارد. استفاده از قابهای بسته، حرکتهای حسابشده دوربین و نورپردازی شبانه، احساس ناامنی را تقویت میکنند. دوربین اغلب به شخصیتها نزدیک میشود و مخاطب را وادار میکند کوچکترین واکنشهای آنها را زیر نظر بگیرد؛ گویی او نیز عضوی از همان بازی است و باید حقیقت را کشف کند.
«گرگبازی» در کنار نقاط قوتش، اثری است که جسارت ورود به ژانری کمتر تجربهشده در سینمای ایران را دارد. شاید در برخی بخشها، روایت میتوانست منسجمتر یا شخصیتها عمیقتر پرداخت شوند، اما ارزش اصلی فیلم در این است که تلاش میکند از چارچوبهای آشنای سینمای اجتماعی فاصله بگیرد و تجربهای متفاوت را پیش روی مخاطب قرار دهد. در زمان اکران، فیلم بهواسطه فضای معمایی و ساختار متفاوت خود، واکنشهای متنوعی از سوی منتقدان دریافت کرد. بسیاری از نقدها، جسارت فیلم در تجربه ژانر تریلر روانشناختی و خلق فضایی مبتنی بر بیاعتمادی را از مهمترین ویژگیهای آن دانستند، هرچند درباره برخی انتخابهای روایی و پایانبندی نیز دیدگاههای متفاوتی مطرح شد. همین اختلاف نظرها، نشان میدهد «گرگبازی» از آن دسته آثاری است که صرفاً برای سرگرم کردن ساخته نشده، بلکه قصد دارد مخاطب را وارد گفتوگو و تحلیل کند.
«گرگبازی» درباره یک بازی نیست؛ درباره طبیعت انسان است. درباره این حقیقت که در شرایط بحرانی، مرز میان دوست و دشمن، حقیقت و دروغ و اعتماد و سوءظن، چقدر میتواند باریک و شکننده باشد. عباس نظامدوست با نخستین تجربه بلند خود، تریلری ساخته که بیش از آنکه بر هیجان بیرونی تکیه کند، ذهن مخاطب را درگیر میکند و از او میخواهد تا آخرین لحظه، به هر آنچه میبیند و میشنود شک کند.
عوامل فیلم «گرگبازی»:
- کارگردان: عباس نظامدوست
- نویسنده: عباس نظامدوست
- بازیگران: هانیه توسلی، علی مصفا، سعید چنگیزیان، سهیلا گلستانی، قاسم فرمانبردار، محمدرضا مالکی، منوچهر زندهدل، ژرژ پطرسی، امیرحسین قدسی، احسان گودرزی