حسن فتحی برای بسیاری از مخاطبان با جهانهای تاریخی و عاشقانهای مانند «شهرزاد» و «جیران» شناخته میشود؛ آثاری که در آنها روابط انسانی، عشق و قدرت در مرکز روایت قرار داشتند. به همین دلیل وقتی خبر ساخت «ازازیل» منتشر شد، بسیاری کنجکاو بودند ببینند این فیلمساز باسابقه در ژانر جنایی و معمایی چه مسیری را انتخاب خواهد کرد. نتیجه، سریالی شد که در ظاهر با یک پرونده گمشدن آغاز میشود، اما خیلی زود مرز میان جنایت، روانشناسی، راز و حتی نشانههای فراطبیعی را کمرنگ میکند. «ازازیل» بیش از آنکه صرفا یک سریال پلیسی باشد، تلاش میکند مخاطب را وارد هزارتویی از تردید و سوءظن کند؛ جایی که هر پاسخ، پرسش تازهای به همراه میآورد.
داستان «ازازیل» از شب تولد مانی پاشایی آغاز میشود؛ شبی که قرار بود برای او و همسرش، دکتر شوکا مهرجویی، یک دورهمی معمولی باشد. اما ناپدید شدن مرموز یکی از همسایهها همهچیز را تغییر میدهد. این اتفاق در ابتدا یک حادثه جداافتاده به نظر میرسد، اما با ورود سرگرد بهروز شریفی به پرونده، مشخص میشود ماجرا به موارد مشابه دیگری نیز ارتباط دارد. از همین نقطه، روایت به سمت کشف شبکهای از رازها حرکت میکند؛ رازهایی که نه فقط به قربانیان، بلکه به زندگی شخصیتهای اصلی نیز گره خوردهاند.
یکی از مهمترین ویژگیهای «ازازیل» نحوه ساخت تعلیق است. سریال عجلهای برای افشای اطلاعات ندارد و ترجیح میدهد قطعات پازل را آرامآرام کنار هم قرار دهد. در بسیاری از قسمتها، آنچه مخاطب را پای داستان نگه میدارد نه وقوع یک حادثه بزرگ، بلکه حس دائمی ابهام است. بیننده مدام تلاش میکند از میان رفتار شخصیتها، دیالوگهای کوتاه و نشانههای پراکنده، حقیقت را حدس بزند. همین رویکرد باعث شده سریال بیش از آنکه بر شوکهای لحظهای متکی باشد، بر کنجکاوی بلندمدت مخاطب حساب باز کند. در مرکز این جهان رازآلود، شخصیت شوکا قرار دارد. او فقط شاهد اتفاقات نیست، بلکه به تدریج خود به بخشی از معما تبدیل میشود. پریناز ایزدیار در این نقش باید میان اضطراب، تردید، آسیبپذیری و اراده تعادل برقرار کند و بخش مهمی از بار احساسی داستان را بر دوش بکشد. در سوی دیگر، پیمان معادی در نقش سرگرد شریفی حضوری متفاوت دارد؛ پلیسی که برخلاف قهرمانهای کلیشهای این ژانر، بیشتر از آنکه پاسخها را بداند، درگیر پیدا کردن آنهاست. همین ویژگی باعث میشود شخصیت او انسانیتر و باورپذیرتر به نظر برسد.
یکی از نقاط قوت سریال «ازازیل»، ترکیب بازیگران آن است. حضور بابک حمیدیان، علی مصفا، گوهر خیراندیش، بابک کریمی، محمد بحرانی، الهام کردا، پاشا جمالی و مریم سعادت باعث شده تقریبا هر شخصیت فرعی نیز هویت مشخصی داشته باشد. برخلاف بسیاری از آثار معمایی که شخصیتهای فرعی تنها برای پیشبرد داستان حضور دارند، در «ازازیل» اغلب آنها حامل اطلاعات، رازها یا انگیزههایی هستند که میتوانند مسیر روایت را تغییر دهند. همین موضوع باعث میشود مخاطب نسبت به تقریبا همه افراد حاضر در داستان مشکوک بماند.
فضاسازی سریال نیز از مهمترین عناصر موفقیت آن است. فتحی و تیم تولید تلاش کردهاند محیطی بسازند که حتی در آرامترین لحظات نیز حس ناامنی در آن جریان داشته باشد. آپارتمانها، راهروها، خانههای خلوت و فضاهای شهری شبانه فقط لوکیشن نیستند؛ بخشی از مکانیزم ایجاد اضطراب هستند. نورپردازی سرد، سکوتهای طولانی و قاببندیهایی که شخصیتها را کوچک و تنها نشان میدهند، به شکلگیری این حس کمک میکنند. نتیجه آن است که مخاطب حتی در صحنههایی که اتفاق خاصی رخ نمیدهد، منتظر وقوع یک بحران تازه میماند.
نکتهای که درباره «ازازیل» واکنشهای متفاوتی ایجاد کرد، ترکیب ژانر جنایی با نشانههای ماورایی و روانشناختی بود. برخی مخاطبان این ویژگی را نقطه قوت سریال دانستند، زیرا آن را از قالب آثار پلیسی معمولی جدا میکرد. در مقابل، گروهی معتقد بودند بعضی از ابهامها بیش از حد طولانی میشوند و سریال گاهی به جای پاسخ دادن، پرسشهای جدید خلق میکند. با این حال، حتی منتقدان اثر نیز معمولا درباره جاهطلبی آن اتفاق نظر داشتند؛ «ازازیل» تلاش میکند جهانی بزرگتر از یک پرونده جنایی ساده بسازد و صرفا به دنبال تکرار فرمولهای امتحانپسداده نیست.
از منظر کارگردانی، سریال نشان میدهد حسن فتحی همچنان در هدایت بازیگران و خلق فضای دراماتیک مهارت بالایی دارد. اگرچه این بار خبری از عاشقانههای پررنگ یا روایت تاریخی نیست، اما همان دقتی که در آثار قبلی او برای ساخت جهان داستانی دیده میشد، در «ازازیل» نیز حضور دارد. تفاوت در این است که این جهان، تاریکتر، مرموزتر و کمتر قابل اعتماد است. البته «اازازیل» بدون حاشیه هم نبود. پس از پایان فصل اول، اختلافهایی در روند تولید و ادامه پروژه مطرح شد و حتی حسن فتحی از انصراف خود برای ادامه ساخت مجموعه خبر داد. این حواشی باعث شد بحث درباره سرنوشت فصلهای بعدی و آینده سریال به بخشی از گفتوگوهای رسانهای پیرامون آن تبدیل شود.
در نهایت، «ازازیل» را میتوان یکی از متفاوتترین تجربههای حسن فتحی در شبکه نمایشخانگی دانست؛ سریالی که از دل یک ناپدید شدن مرموز، روایتی چندلایه
درباره ترس، حقیقت و اعتماد میسازد. اگر به آثاری علاقه دارید که میان جنایت،
معما و روانشناسی حرکت میکنند و دوست دارید تا قسمت آخر درباره انگیزه شخصیتها
حدس بزنید، «ازازیل» میتواند یکی از جذابترین انتخابهای شما باشد. این سریال
شاید همه پاسخها را به سرعت در اختیارتان نگذارد، اما دقیقا به همین دلیل تا مدتها
در ذهن باقی میماند.
«ازازیل» را بدون تهیه اشتراک، از روبیکا تماشا کنید.
عوامل سریال «ازازیل»:
- کارگردان: حسن فتحی
- نویسنده: مسعود خاکباز
- بازیگران: پیمان معادی، پریناز ایزدیار، بابک حمیدیان، علی مصفا، گوهر خیراندیش، بابک کریمی، بهرنگ علوی، محمد بحرانی، محمود پاکنیت، پاشا جمالی، مریم سعادت، الهام کردا، احترام برومند
- تهیهکننده: حسن خدادادی