«سرهنگ ثریا»

«سرهنگ ثریا» ساخته لیلی عاج از همان ابتدا خودش را روی یک موقعیت بسیار مشخص بنا می‌کند؛ زنی به نام ثریا که زندگی‌اش درگیر انتظار طولانی برای بازگشت فرزندش از یک وضعیت مبهم و پیچیده است. فیلم به جای اینکه این انتظار را به‌عنوان یک خط داستانی فرعی استفاده کند، آن را تبدیل به ستون اصلی روایت می‌کند؛ یعنی تقریباً هر اتفاقی که در فیلم می‌افتد، مستقیم یا غیرمستقیم به همین انتظار گره خورده است.

در طول فیلم «سرهنگ ثریا»، ما با ثریا در موقعیت‌هایی قرار می‌گیریم که ظاهرشان ساده است، اما بار احساسی سنگینی دارند. تماس‌ها، مراجعه‌ها، خبرهای ناقص و حتی سکوت‌هایی که در پاسخ می‌گیرد، همگی تبدیل به بخش‌هایی از یک فشار مداوم می‌شوند. فیلم عمداً از اطلاعات‌دهی سریع پرهیز می‌کند و اجازه می‌دهد مخاطب مثل خود شخصیت اصلی، در وضعیت بلاتکلیفی باقی بماند. همین بلاتکلیفی یکی از ابزارهای اصلی روایت است. نکته مهم در ساختار فیلم این است که اتفاقات بیرونی محدودند، اما اثرگذاری درونی آن‌ها مدام بیشتر می‌شود. یعنی ممکن است در ظاهر با حجم زیادی از حادثه روبه‌رو نباشیم، اما هر جزئیات کوچک، وزن احساسی جدیدی اضافه می‌کند. این انتخاب باعث می‌شود فیلم «سرهنگ ثریا» بیشتر شبیه تجربه زندگی یک وضعیت باشد تا تعریف یک داستان خطی.

رابطه ثریا با اطرافیانش هم در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. آدم‌های اطراف او فقط نقش مکمل ندارند، بلکه هر کدام به نوعی بخشی از این چرخه انتظار هستند؛ یا آن را تشدید می‌کنند یا موقتاً به آن جهت می‌دهند. فیلم در این بخش تلاش می‌کند نشان دهد که چنین موقعیتی فقط یک تجربه فردی نیست، بلکه یک وضعیت جمعی است که اطرافیان را هم درگیر می‌کند. فضاسازی «سرهنگ ثریا» کاملاً در خدمت همین حس است. محیط‌ها عمدتاً واقعی و روزمره هستند، اما در طول فیلم به‌تدریج از حالت عادی خارج می‌شوند. خانه، راهروها، اتاق‌های اداری و فضاهای بسته، همه تبدیل به مکان‌هایی می‌شوند که در آن زمان انگار کندتر حرکت می‌کند. این تغییر بدون اغراق تصویری اتفاق می‌افتد و بیشتر از طریق تکرار و ماندن در موقعیت‌ها شکل می‌گیرد.

در کارگردانی، لیلی عاج تلاش کرده لحن کنترل‌شده‌ای حفظ کند. دوربین معمولاً فاصله‌اش را با شخصیت‌ها حفظ می‌کند و اجازه نمی‌دهد احساسات به شکل مستقیم و اغراق‌شده بیرون ریخته شوند. به جای آن، فیلم روی واکنش‌های کوچک، مکث‌ها و لحظه‌های سکوت تمرکز می‌کند؛ چیزهایی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما در مجموع بار احساسی فیلم را می‌سازند. بازی ژاله صامتی در نقش ثریا یکی از مهم‌ترین عناصر فیلم «سرهنگ ثریا» است. او شخصیتی را اجرا می‌کند که قرار نیست مدام در حال انفجار احساسی باشد، بلکه بیشتر در وضعیت کنترل‌شده اما فرسوده قرار دارد. این کنترل، باعث می‌شود هر تغییر کوچک در حالت او اثرگذارتر دیده شود. در کنار او، سایر بازیگران هم در همین فضای کم‌هیجان اما سنگین حرکت می‌کنند و تلاش می‌کنند از اغراق فاصله بگیرند.

در نهایت، «سرهنگ ثریا» فیلمی است درباره یک انتظار طولانی، اما نه به معنای ساده آن. فیلم نشان می‌دهد چگونه یک وضعیت می‌تواند به مرور زمان هویت آدم‌ها را شکل بدهد، رفتارشان را تغییر دهد و حتی نگاهشان به زندگی را عوض کند. اگر مخاطب با ریتم آرام و فضای سنگین آن همراه شود، با اثری روبه‌رو می‌شود که بیشتر از روایت، روی تجربه احساسی تکیه دارد.